Πλούτωνας και εξουσία: Η βία της σιωπηρής συναίνεσης
Όταν όλοι γνωρίζουν, κανείς δεν μιλά και τίποτα δεν αλλάζει
Στην αστρολογική σκέψη ο Πλούτωνας δεν σχετίζεται απλώς με την εξουσία. Σχετίζεται με την απόλυτη εξουσία, εκείνη που δεν φαίνεται, δεν κατονομάζεται και γι αυτό ακριβώς, δρα ανεξέλεγκτα. Δεν είναι η εξουσία των θεσμών αλλά η εξουσία των μηχανισμών: του παρασκηνίου, της εξάρτησης, του φόβου, της επιβίωσης. Από αυτήν την άποψη, η διαφθορά δεν αποτελεί απόκλιση από το σύστημα. Είναι συχνά η πιο ειλικρινής του έκφραση.
Στην ψυχολογία του βάθους, και ιδιαίτερα στο έργο του Καρλ Γιουνγκ, η έννοια της Σκιάς περιγράφει εκείνες τις πλευρές της προσωπικότητας που το Εγώ αδυνατεί ή αρνείται να ενσωματώσει στη συνειδητή του εικόνα. Αυτά τα στοιχεία δεν εξαφανίζονται. Μετατοπίζονται στο ασυνείδητο και συχνά προβάλλονται στους άλλους. Γιατί ό,τι αποκλείεται, δεν παύει να δρα. Επιστρέφει μεταμφιεσμένο, μέσα από προβολές και συλλογικά φαινόμενα.
Ο Πλούτωνας λειτουργεί με ανάλογο τρόπο στο συλλογικό επίπεδο. Οι κοινωνίες αποδίδουν τη διαφθορά σε «κακούς ανθρώπους», αποφεύγοντας να δουν ότι πρόκειται για δομικό αποτέλεσμα της ίδιας της επιθυμίας για έλεγχο και ασφάλεια. Όσο περισσότερο απωθείται η Σκιά, τόσο πιο συμπαγής και αδιαπέραστη γίνεται.
Ο Μισέλ Φουκώ, από την πλευρά της φιλοσοφίας της εξουσίας, τόνισε ότι η δύναμη δεν ασκείται μόνο από πάνω προς τα κάτω, αλλά διαχέεται σε δίκτυα, λόγους και πρακτικές. Αυτό το «πλουτώνιο» μοντέλο εξουσίας δεν χρειάζεται απαραίτητα αυταρχικούς ηγέτες. Αρκείται σε σιωπηρές συμφωνίες, σε σχέσεις εξάρτησης, σε αόρατα ανταλλάγματα. Η διαφθορά εδώ δεν είναι ηθικό ελάττωμα αλλά τεχνολογία εξουσίας.
Από κοινωνιολογική σκοπιά, ο Μαξ Βέμπερ είχε ήδη επισημάνει τη μετάβαση από την παραδοσιακή στην απρόσωπη, γραφειοκρατική εξουσία. Όμως εκεί όπου η γραφειοκρατία αποτυγχάνει να εξασφαλίσει νομιμοποίηση, αναδύεται ο πλουτώνιος μηχανισμός: υπόγειες συναλλαγές, «γνωριμίες», άτυπα κέντρα αποφάσεων. Η εξουσία μετατοπίζεται από το φως στο σκοτάδι, όχι επειδή κάποιοι είναι «ανήθικοι», αλλά επειδή το σύστημα δεν αντέχει τη διαφάνεια.
Σε αυτό το σημείο η αστρολογία προσφέρει κάτι που συχνά λείπει από τις πολιτικές αναλύσεις: ένα συμβολικό λεξιλόγιο για το ασυνείδητο της εξουσίας. Ο Πλούτωνας δεν ενδιαφέρεται για τη νομιμότητα, αλλά για την επιβίωση. Δεν λειτουργεί με όρους ηθικής, αλλά αναγκαιότητας. Γι’ αυτό και οι πλουτώνιες δομές δύσκολα αποδομούνται. Καταρρέουν μόνο όταν αποκαλυφθούν ή όταν εξαντλήσουν την ίδια τους την ενέργεια.
Η Χάνα Άρεντ διαχώρισε την εξουσία από τη βία, υποστηρίζοντας ότι η πρώτη προϋποθέτει συναίνεση, ενώ η δεύτερη αποκαλύπτει την κατάρρευσή της. Ο Πλούτωνας, ωστόσο, δείχνει το ενδιάμεσο πεδίο, εκεί όπου η συναίνεση είναι μερική, εύθραυστη ή σιωπηρή. Δεν κινείται στο σχήμα συναίνεσης-βίας, αλλά αποκαλύπτει εκείνες τις μορφές ισχύος που δρουν πριν από τη συναίνεση και κάτω από τη βία: μέσω εξάρτησης, φόβου και αόρατου ελέγχου. Μετατοπίζει το ερώτημα αλλού. Όχι αν υπάρχει συναίνεση ή βία, αλλά πώς διαμορφώνονται οι όροι μέσα στους οποίους η συναίνεση καθίσταται αναγκαστική και η βία περιττή. Δεν αναιρεί τη διάκριση της Άρεντ, αλλά φωτίζει το υπόγειο πεδίο όπου η εξουσία έχει ήδη εσωτερικευθεί και δεν χρειάζεται πλέον να επιβληθεί.
Η πλουτώνια ανάγνωση συμπληρώνει τη σκέψη του Φουκώ, στην οποία αναφέρθηκα παραπάνω. Ο φιλόσοφος περιέγραψε την εξουσία ως διάχυτη πρακτική και όχι ως κορυφή πυραμίδας, αποκαλύπτοντας ότι όσο λιγότερο ορατή είναι η εξουσία, τόσο πιο απόλυτη γίνεται. Δεν επιβάλλεται. Εσωτερικεύεται. Και τώρα θα επαληθευτεί μεγαλοπρεπώς κατά την πορεία του Πλούτωνα στον Υδροχόο.
Σε αυτήν την πορεία, ο Πλούτωνας θα μεταφέρει το ζήτημα της εξουσίας από τα πρόσωπα στις δομές και από τα κέντρα στις διασυνδέσεις. Εδώ η ισχύς δεν συγκεντρώνεται, αλλά διαχέεται σε δίκτυα, τεχνολογίες, αλγορίθμους και συλλογικές ταυτίσεις. Ο πλουτώνιος έλεγχος δεν χρειάζεται πλέον ιεραρχία. Λειτουργεί μέσω συμμετοχής, επιτήρησης και εσωτερίκευσης κανόνων. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος κυβερνά, αλλά πώς οργανώνεται η συναίνεση σε έναν κόσμο όπου η εξουσία μοιάζει απρόσωπη, αλλά γίνεται ολοένα και πιο απόλυτη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Ελλάδας, όπου στον γενέθλιο χάρτη του νεοελληνικού κράτους συναντάμε ένα ακριβέστατο τετράγωνο Δία στον 8ο οίκο στον Αιγόκερω με τον Πλούτωνα στον Κριό. Πρόκειται για έναν σχηματισμό που συνδέει την οικονομία, το δημόσιο χρέος, τους πόρους τρίτων (8ος οίκος) με τη βίαιη, πρωτογενή διεκδίκηση ισχύος (Πλούτωνας στον Κριό). Ο Δίας στον Αιγόκερω λειτουργεί εδώ όχι ως ηθικός νομοθέτης, αλλά ως μεγεθυντής θεσμικών παθογενειών: υπερτροφικό κράτος, πελατειακές σχέσεις, σύγχυση ανάμεσα στο δημόσιο και το ιδιωτικό.
Το τετράγωνο αυτό αποτυπώνει μια διαρκή ένταση ανάμεσα στη νομιμοποίηση και την επιβολή, ανάμεσα στον θεσμό και το παρακράτος. Η διαπλοκή δεν εμφανίζεται ως ιστορικό ατύχημα αλλά ως δομική προσπάθεια επίλυσης μιας βαθιάς ανασφάλειας: ποιος ελέγχει τους πόρους και με ποιο δικαίωμα. Όσο αυτή η ένταση δεν συνειδητοποιείται, τόσο αναπαράγεται.
Η γενέθλια Σελήνη της χώρας στους Διδύμους, ως δείκτης του λαού, αποτυπώνει μια κοινωνία διαρκούς λόγου, σχολιασμού και προσαρμογής. Πρόκειται για μια σεληνιακή θέση που ευνοεί την επιβίωση μέσω πληροφορίας, φημών και ευελιξίας, αλλά δυσκολεύεται στη συναισθηματική συνοχή. Σε συνδυασμό με τα βαριά Πλουτώνια και Κρόνια στοιχεία του χάρτη, ο λαός εμφανίζεται συχνά ως παρατηρητής και αφηγητής της κρίσης περισσότερο, παρά ως ενεργός μετασχηματιστής της. Η γνώση κυκλοφορεί, αλλά δεν μετατρέπεται εύκολα σε συλλογική βούληση.
Τελικά, ο Πλούτωνας μας υπενθυμίζει κάτι άβολο αλλά αναγκαίο: η εξουσία δεν διαφθείρει απλώς. Αποκαλύπτει. Και η αστρολογία, όταν λειτουργεί συμβολικά και όχι μαντικά, δεν προσφέρει προβλέψεις, αλλά καθρέφτες. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει διαφθορά, αλλά τι φωτίζει από όσα αποφεύγουμε να αναγνωρίσουμε ως δικά μας.
Διάβασε επίσης:
