Μύθος Vs Επιστήμη: Γιατί η αστρολογία επιμένει!
Σε έναν κόσμο εργαστηρίων, στατιστικών μοντέλων και τεχνητής νοημοσύνης, η ύπαρξή της αστρολογίας μοιάζει για κάποιους σχεδόν σκανδαλώδης
Κάθε τόσο, με αξιοθαύμαστη κανονικότητα, επανέρχεται το ίδιο ερώτημα: «Μα καλά, πώς γίνεται η αστρολογία να επιμένει»; Σε έναν κόσμο εργαστηρίων, στατιστικών μοντέλων και τεχνητής νοημοσύνης, η ύπαρξή της, μοιάζει για κάποιους σχεδόν σκανδαλώδης. Σαν ένα απολίθωμα που αρνείται πεισματικά να εξαφανιστεί. Κι όμως, όχι μόνο επιμένει, αλλά επιστρέφει δυναμικά κάθε φορά που ο ορθολογισμός δείχνει τα όριά του.
Το πρόβλημα, βέβαια, ξεκινά από τον ίδιο τον τρόπο που τίθεται το ερώτημα. Γιατί υπονοεί ότι μύθος και επιστήμη είναι αντίπαλα στρατόπεδα, εκ των οποίων το ένα οφείλει να νικήσει το άλλο. Μόνο που πρόκειται για δύο διαφορετικές γλώσσες, όχι για δύο ανταγωνιστικές αλήθειες. Η επιστήμη εξηγεί πώς λειτουργεί ο κόσμος. Ο μύθος και μαζί του η αστρολογία, απαντά στο γιατί αυτό έχει σημασία.
Η σύγχρονη σκέψη συχνά συγχέει τον μύθο με το ψέμα. Κι όμως, ιστορικά, ο μύθος δεν ήταν ποτέ «λανθασμένη εξήγηση», αλλά συμβολική αφήγηση του νοήματος. Δεν προσπαθούσε να προβλέψει αλλά να συνδέσει, να τοποθετήσει τον άνθρωπο μέσα σε ένα σύμπαν που δεν ήταν αδιάφορο, αλλά φορτισμένο με νόημα. Όταν ζητάμε από την αστρολογία να αποδείξει επιστημονικά την αξία της, της ζητάμε απλώς να μιλήσει μια γλώσσα που δεν είναι η δική της.
Εδώ εμφανίζεται το πρώτο σημείο παρεξήγησης: Η αστρολογία δεν λειτουργεί παρά την επιστήμη, αλλά σε άλλο επίπεδο. Δεν βασίζεται στην αιτιότητα, αλλά στην αναλογία. Δεν λέει ότι οι πλανήτες «προκαλούν» γεγονότα, αλλά ότι συγχρονίζονται με ψυχικές και συλλογικές διεργασίες. Αυτή ακριβώς η ιδέα της «Συγχρονικότητας» που διατύπωσε ο ψυχολόγος Carl G. Jung, ανοίγει έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο κατανόησης του κόσμου, όχι γραμμικό, αλλά συμβολικό. Βέβαια, όπως επίσης διευκρινίζει ο Jung, αυτό δεν αποκλείει μια αιτιατή σύνδεση, αν αυτή ανακαλυφτεί κάποτε.
Ο αστρολογικός χάρτης λοιπόν, δεν είναι χρονοδιάγραμμα. Είναι καθρέφτης. Δεν σου λέει μόνο τι θα σου συμβεί, αλλά με ποιον τρόπο έχεις την τάση να βιώνεις αυτό που σου συμβαίνει. Εδώ η αστρολογία συναντά την ψυχανάλυση, όχι ως θεραπεία, αλλά ως αφήγηση. Έναν τρόπο να μιλήσουμε για επιθυμίες, φόβους, επαναλήψεις και συγκρούσεις χωρίς να τις μειώσουμε σε στατιστικά δεδομένα.
Το ότι αυτό λειτουργεί, δεν σημαίνει ότι λειτουργεί όπως ένα πείραμα φυσικής. Λειτουργεί επειδή ο άνθρωπος δεν είναι μόνο βιολογικό ον, αλλά και αφηγηματικό. Ζει μέσα σε ιστορίες. Και η αστρολογία, όταν δεν εκφυλίζεται σε εύπεπτο ωροσκόπιο, προσφέρει μια ιδιαίτερα ανθεκτική ιστορία: αυτήν της σχέσης του ανθρώπου με τον χρόνο.
Ωστόσο, υπάρχει μια αντίφαση. Ο σύγχρονος άνθρωπος απορρίπτει την αστρολογία ως μοιρολατρική, την ίδια στιγμή που ζει απολύτως καθορισμένος από αλγορίθμους και στατιστικά μοντέλα. Δεν τον ενοχλεί η πρόβλεψη. Τον ενοχλεί απλώς το να γίνεται μέσω συμβόλων αντί μέσω δεδομένων. Και όμως και στις δύο περιπτώσεις, το διακύβευμα είναι το ίδιο: πώς δίνουμε νόημα στην εμπειρία μας μέσα σε έναν κόσμο που δεν ελέγχουμε πλήρως!
Η ιστορία μάς θυμίζει ότι για αιώνες, μύθος και επιστήμη δεν ήταν διαχωρισμένοι. Η αστρολογία συνυπήρχε με την ιατρική, τη φιλοσοφία και τα μαθηματικά ως μέρος μιας ενιαίας κοσμοαντίληψης. Ο Διαφωτισμός έφερε αναγκαίες ρήξεις, αλλά μαζί του άφησε ένα κενό: έναν κόσμο ικανοποιητικά(;) εξηγημένο, αλλά συχνά αφόρητα άδειο από νόημα. Δεν είναι τυχαίο ότι η επιστροφή της αστρολογίας συμπίπτει με περιόδους κρίσης, αβεβαιότητας και υπαρξιακής κόπωσης.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η αστρολογία είναι απλά ψυχολογικό παυσίπονο. Δεν λειτουργεί επειδή παρηγορεί, αλλά επειδή οργανώνει την εμπειρία. Προσφέρει δομή εκεί όπου το χάος απειλεί να καταπιεί τη συνείδηση και το κάνει χωρίς να αφαιρεί την ευθύνη. Η σωστή προσέγγισή της, μετατοπίζει το ερώτημα από το «τι θα μου συμβεί» στο «πώς συμμετέχω σε αυτό που μου συμβαίνει».
Βέβαια, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Είναι η αστρολογία που υπόσχεται τα πάντα, προβλέπει τα πάντα και τελικά δεν αντέχει το ίδιο της το βάρος. Εκεί όπου ο μύθος γίνεται εμπόρευμα και το σύμβολο σύνθημα, η αστρολογία προδίδει τον εαυτό της. Όχι επειδή γίνεται «αντιεπιστημονική», αλλά επειδή γίνεται επιφανειακή. Χάνει το βάθος της, άρα και τη λειτουργικότητά της.
Εδώ ίσως, βρίσκεται το πραγματικό ερώτημα. Όχι αν η αστρολογία είναι επιστήμη ή μύθος. Το ερώτημα είναι αν είμαστε ακόμα ικανοί να σκεφτούμε συμβολικά, χωρίς να ζητάμε από κάθε τι να αποδείξει την αξία του με μετρήσεις.
Γιατί τελικά η αστρολογία επιμένει για έναν πολύ απλό λόγο: δεν προσπαθεί να αντικαταστήσει την επιστήμη. Προσπαθεί να συνομιλήσει με κάτι που η επιστήμη από τη φύση της, δεν μπορεί να αγγίξει: το νόημα του να είσαι άνθρωπος μέσα στον χρόνο. Και αυτό, όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές, δύσκολα παύει να μας αφορά.
Διάβασε επίσης:
